door Herman Michiel
19 maart 2026

Een maand geleden had in Antwerpen de ‘derde industrietop’ plaats, georganiseerd door de lobby van de chemische industrie, maar ook bijgewoond door topfiguren uit de Europese politiek zoals Commissievoorzitter von der Leyen, president Macron, kanselier Merz of premier De Wever. Ze konden er de bekende weeklacht van de heren ondernemers in ontvangst nemen: wij kreunen onder de energiekosten, wij kunnen niet concurreren met bedrijven die niet onderworpen zijn aan het veel te strenge Europese klimaatbeleid, onze sector dreigt in te storten. Kijk maar naar de vestiging van BASF hier in Antwerpen: 600 banen moeten er helaas geschrapt worden…

EU: regeren is dereguleren

De Europese politieke leiders trokken zich de dag na de ‘industrietop’ terug in het kasteel van Alden Biesen, waar ze achter gesloten deuren een ‘competitiviteits-top’ hielden. Hoe kunnen we onze bezorgde ondernemers te hulp komen nu ze voor existentiële problemen staan? De krachtlijnen van het Europees competitiviteitsbeleid zijn al langer bekend (het zgn. Competitivity Compass) en komen neer op deregulering, aanpassing van de klimaatambities aan de verzuchtingen van het patronaat, schrappen van (zeer bescheiden) duurzaamheidsrapporten enz. In Alden Biesen moesten vooral wat plooien gladgestreken worden, meningsverschillen tussen lidstaten over punten en komma’s.

Investeren in CO2 captatie ?

Maar moet men dan zo lichtjes gaan over onloochenbare feiten, zoals de pijlsnelle verhoging van de energieprijs in Europa, en – ondanks alle terechte kritiek – de toch nog steeds strengere milieu- en klimaatregels in de EU vergeleken met de meeste andere regio’s ter wereld? BASF-Antwerpen wil niet alleen 600 werknemers afdanken, één op de zes, maar vindt het in de huidige omstandigheden niet langer verantwoord om in Antwerpen een installatie te bouwen die haar CO2-uitstoot met een derde zou verminderen.[1]

De plannen om een dergelijke captatie installatie te bouwen dateren niet van vandaag. Al in 2020 kon het project, “Kairos@C” genoemd en getrokken door BASF en Air Liquide, zich verheugen op een subsidie van 365 miljoen euro  van het Europees Innovatiefonds. De Commissie verantwoordde de subsidie met het vooruitzicht om op 15 jaar 20 miljoen ton CO2 minder in de atmosfeer te blazen door het te stockeren in verlaten olievelden in de Noordzee (carbon capture and storage of CCS in het jargon)  ; het was ook een prestigeproject dat moest aantonen dat geavanceerde techniek de sleutel biedt voor de oplossing van het klimaatprobleem.

Maar BASF maakte steeds minder aanstalten om “Kairos@C” – gepland om in 2025 operationeel te worden – van start te laten gaan. “Zelfs als we rekening houden met de besparingen op CO₂-emissierechten, kunnen we de kosten van het project in de huidige context niet langer rechtvaardigen“, zei BASF-Antwerpen CEO Jan Remeysen verleden jaar. Ook geen goed nieuws voor de Vlaamse regering, één van de achterlijkste op het gebied van klimaatinzicht, en die haar hoop stelt op techniek eerder dan politiek om onder de klimaatheisa uit te komen. Oplossing: de Vlaamse overheid wil BASF en Air Liquide staatssteun ter waarde van 260 miljoen euro toekennen (staatssteun een week geleden goedgekeurd door de Europese Commissie). Samen met de 365 miljoen uit het Europees Innovatiefonds zitten we dan al aan 60% van het geraamde miljard dat het project zou gekost hebben. Maar BASF hapt nog steeds niet toe.

Niets is wat het lijkt

Dan zal de toestand in de sector toch veel erger zijn dan we willen geloven? Zou men denken. Maar niets is wat het lijkt, zoals een artikel in De Wereld Morgen aantoonde. Hieruit enkele vaststellingen op een rijtje:

• Belgische chemiebedrijven hebben in 2024 samen voor 25 miljard euro aan dividenden uitgekeerd aan de aandeelhouders, bijna dubbel zoveel als het jaar ervoor en 4 miljard méér dan de brutowinst;
• In de periode 2022-2024 vloeide 9,8 miljard euro van BASF-Antwerpen naar het Duits moederbedrijf, waarvan 7,9 miljard aan dividenden en 1,5 miljard via een kapitaalsvermindering van BASF-Antwerpen;
• In 2024 maakte BASF-Antwerpen een nettowinst van 500 miljoen euro. Van deze 500 miljoen keerde het bedrijf 375 miljoen euro aan dividenden
• Tegenover deze cijferdans lijkt de besparing van 150 miljoen die de personeelsvermindering met 600 man moet opbrengen een peulschil!

Het patronale gekerm op de Antwerpse ‘industrietop’, en van de Europese bedrijven in het algemeen die beweren te bezwijken onder de administratieve lasten die overheden hen opleggen, is dus een groteske enscenering. Of de Europese leiders dit nu geloven, of doen alsof, de bedrijfslobbys halen hun slag thuis. De ene “omnibus” na de andere moet het beetje bestaande sociale en ecologische regelgeving tot een lachertje herleiden. Wat we bij BASF zien gebeuren is helaas geen aberratie, maar een logische consequentie van een winstgericht kapitalistisch systeem.

[1] Dit zou ongeveer 1 miljoen ton minder per jaar, ongeveer1% van de totale Belgische uitstoot, betekenen. Het zou voor BASF wel een minder-uitgave van zo’n 70 miljoen € per jaar betekenen als we de huidige prijs van ca. 70 €/ton emissierechten als uitgangspunt nemen. BASF stelt het kostenplaatje van een CO2-captatie installatie misschien maximalistisch  voor, 1 miljard €, maar rekening houdend met de te verwachten verhoging van de emissierechtenprijs zou de investering na circa 10 jaar zichzelf terugbetaald hebben, én een aanzienlijke bijdrage geleverd hebben aan het behalen van de CO2-doelstellingen.