door Herman Michiel
11 maart 2026

De eigengereidheid en machtsdrang van Commissievoorzitter von der Leyen neemt steeds driestere vormen aan. Ze heeft geen bevoegdheid voor het buitenlandbeleid van de Unie, maar telkens opnieuw werpt ze zich in woord en daad op als het hoofd van een presidentieel regime. De oorlog van Israël tegen de Palestijnen was pas begonnen of ze stond in Tel Aviv om er de Europese steun te betuigen aan Netanyahu’s moordenaarsregime. Toen Trump zijn handelstarieven begon op te leggen was het opnieuw von der Leyen die zonder mandaat verregaande beloftes deed over de aankoop van Amerikaanse wapens en vloeibaar gas, en importvrije invoer van Amerikaanse goederen in de EU. Ze ging in Paraguay het Mercosur handelsverdrag tekenen terwijl het Parlement het nog niet goedkeurde; von der Leyen besliste desalniettemin dat Mercosur ook zonder goedkeuring voorlopig kan in voege treden. Ook zij was het die, onder consternatie van velen, een van haar commissarissen naar Trump’s Board of Peace stuurde,  waarmee deze laatste zich in de plaats stelt van de Verenigde Naties en van Gaza een vastgoedoperatie wil maken na er ongewenste Palestijnen uit verwijderd te hebben. En als Israël en de Verenigde Staten tegen alle principes van het internationaal recht Iran, en daarna ook Libanon, gaan bombarderen veroordeelt de Commissievoorzitter wel de tegenreactie van Iran, maar niet het aanvallende duo.

Ursula von der Leyen blijkt iemand te zijn die bakens wil verzetten, een vrouw met een missie, weliswaar een diep conservatieve, militaristische en kapitalistische missie. De Europese Green Deal van haar eerste mandaat was al geen adequaat antwoord op de klimaatcrisis, maar wordt nu zo goed als helemaal opzijgeschoven in het belang van de ‘competitiviteit’ van de grote bedrijven. Het Europees wetgevingskader wordt door een opeenvolging van “omnibussen” ontdaan van alles wat bedrijfslobbys niet aanstaat. Ondanks dat de Europese verdragen verbieden dat het Europees budget gebruikt wordt voor militaire doeleinden, schuift de von der Leyen Commissie steeds meer miljarden naar de militaire sector. Men kan natuurlijk niet beweren dat dit verzetten van de bakens het werk is van “vdL” alleen, maar ze  is in veel gevallen de gangmaker die meningsverschillen tussen instellingen, lidstaten of politieke leiders weet uit te spelen om haar agenda door te drukken.

Het nieuwe agendapunt bleek deze week niets minder te zijn dan het relativeren van het internationaal recht! Dat bleek deze  in een speech voor de bijeengekomen EU-ambassadeurs in Brussel. Ik citeer nogal uitgebreid:

“Europa kan niet langer de hoeder zijn van de oude wereldorde, van een wereld die voorbij is en niet meer terugkomt. We zullen altijd het op regels gebaseerde systeem verdedigen en handhaven dat we samen met onze bondgenoten hebben helpen opbouwen, maar we kunnen er niet langer op vertrouwen als de enige manier om onze belangen te verdedigen of ervan uitgaan dat de regels ons zullen beschermen tegen de complexe bedreigingen waarmee we worden geconfronteerd. We moeten dus onze eigen Europese weg inslaan en nieuwe manieren vinden om met partners samen te werken.(…)

We moeten dringend nadenken over de vraag of onze doctrine, onze instellingen en onze besluitvorming, die allemaal zijn ontworpen in een naoorlogse wereld van stabiliteit en multilateralisme,  gelijke tred hebben gehouden met de snelheid van de veranderingen om ons heen. Of het systeem dat we hebben opgebouwd – met al zijn goedbedoelde pogingen tot consensus en compromis – eerder een hulp of een belemmering is voor onze geloofwaardigheid als geopolitieke speler. (…)

We moeten bereid zijn om onze macht assertiever te gebruiken. Bijvoorbeeld om agressie en buitenlandse inmenging met al onze middelen tegen te gaan – of die nu economisch, diplomatiek, technologisch of militair zijn. Of door veel pragmatischer te zijn als het gaat om zakendoen in de rest van de wereld.”

Dit voorstel om een meer Trump-achtige buitenlandse politiek te voeren was zelfs voor sommige Europese leiders een stap te ver. António Costa, voorzitter van de Europese Raad en als dusdanig de vertegenwoordiger van de lidstaten, zei een dag later dat “we moeten blijven een internationale rechtsorde verdedigen gebaseerd op regels”. Zelfde repliek van de Spaanse socialiste en Commissie-vice-voorzitter Teresa Ribera. De Franse regering liet bij monde van buitenlandminister Barrot weten dat von der Leyen haar bevoegdheid was te buiten gegaan, een bevoegdheid waarvoor de ‘Hoge vertegenwoordiger voor het Buitenland- en Veiligheidsbeleid’ Kaja Kallas bevoegd is. Maar zoals in het verleden zal von der Leyen dit stormpje over zich heen laten gaan en haar persoonlijk bewind verderzetten. Ze kan daarvoor rekenen op de steun van de rechtse Europese Volkspartij (grootste fractie in het Europees Parlement), van een deel van uiterst rechts en de inschikkelijkheid van de anderen.  En was het niet de Duitse kanselier Merz (CDU, partijgenoot van von der Leyen) die onlangs over de Amerikaans-Israëlische aanval op Iran zei dat “het beoordelen van de gebeurtenissen naar internationaal recht relatief weinig effect zal hebben” ?