9  maart 2026

Verschenen  op  9 maart 2026 op  German Foreign Policy (*)
onder de titel “Europas Beitrag zum Krieg“
Nederlandse vertaling door Ander Europa
Met dank voor de toelating tot publicatie

Met het sturen van troepen naar het Midden-Oosten en het vrijgeven van militaire bases voor Amerikaanse gevechtsvliegtuigen steunen Duitsland en andere NAVO-landen in Europa de oorlog van de VS en Israël tegen Iran. Een van de bases die de Amerikaanse strijdkrachten mogen gebruiken, is de militaire basis Ramstein. Zoals deskundigen benadrukken is de toelating daartoe van de Duitse regering in strijd met het internationaal recht. Groot-Brittannië en Frankrijk willen vliegdekschepen naar het oostelijke Middellandse Zeegebied of zelfs naar de Perzische Golf sturen; Nederland, Spanje en Griekenland sturen fregatten. Het doel is voorlopig om drones en raketten uit Iran te onderscheppen en vooral EU-lid Cyprus te beschermen; maar daarmee geven de Europese NAVO-landen rugdekking aan de VS en Israël. Tegelijkertijd dringt de Duitse bondskanselier Friedrich Merz aan op een spoedig einde van de oorlog. Redenen hiervoor zijn de bezorgdheid over de aanvoer van grondstoffen naar Duitsland – waaronder olie en gas – en de vrees dat talrijke Iraniërs naar Europa zullen vluchten als het land in een bloedige burgeroorlog verzinkt. Het ontketenen van een burgeroorlog is een van de strategieën die de VS en Israël dreigen te realiseren.

‘Defensief’ aanvallen

 Het Europese land dat momenteel het meest betrokken is bij de oorlog van de VS en Israël tegen Iran is Groot-Brittannië. Aan het begin van de oorlog verklaarde premier Keir Starmer nog dat Amerikaanse militaire vliegtuigen geen gebruik mochten maken van Britse luchtmachtbases voor aanvallen op Iran, maar inmiddels heeft hij daar toestemming voor gegeven. Officieel is dit gebeurd met de groteske beperking dat alleen zogenaamd defensieve acties zijn toegestaan, zoals de vernietiging van Iraanse raketinstallaties. Wat er defensief is aan het bombarderen van installaties in een ander land, is evenmin duidelijk als de vraag hoe Starmer de Amerikaanse vluchten vanaf Britse bases wil controleren. [1] Bovendien onderscheppen Britse gevechtsvliegtuigen naar best vermogen Iraanse drones en raketten en houden zo de VS en Israël de rug vrij voor hun aanvalsvluchten. Zaterdag heeft Londen vier extra gevechtsvliegtuigen naar Qatar gestuurd. [2] Morgen, dinsdag, vertrekt een tot luchtverdediging gespecialiseerde torpedobootjager van de Britse marine naar Cyprus. Aangekondigd, maar nog niet formeel besloten, is de snelle uitzending van het vliegdekschip HMS Prince of Wales.[3] Eind vorige week verklaarde vicepremier David Lammy dat Britse aanvallen op Iraanse raketposities in de toekomst niet kunnen worden uitgesloten.[4]

Qua capaciteit is de grens bijna bereikt

Ook Frankrijk ontplooit steeds meer activiteiten om de VS en Israël te steunen in de oorlog tegen Iran. Parijs heeft de Verenigde Staten toestemming gegeven om de luchtmachtbasis bij Istres, ten noordwesten van Marseille, te gebruiken voor tussenlandingen op weg naar het oorlogsgebied in het Midden-Oosten – vooral, maar niet alleen, voor de tankvliegtuigen die gestationeerd waren op de Spaanse militaire basis Rota bij Cádiz. Spanje heeft het gebruik van Rota voor de oorlog tegen Iran verboden. Frankrijk staat het gebruik van Istres toe met het eveneens groteske argument dat tankvliegtuigen alleen tanken en niet bombarderen.[5] Franse Rafale-jets nemen ook deel aan de inspanningen om Iraanse drones en raketten te onderscheppen. Daarnaast zijn een Frans fregat en Franse luchtverdedigingssystemen op weg naar Cyprus. Bovendien bevindt het vliegdekschip Charles de Gaulle, dat net heeft deelgenomen aan een NAVO-manoeuvre in de Oostzee, zich weer in de Middellandse Zee. In zijn begeleidingsgroep zullen een fregat uit Nederland en een ander fregat uit Spanje worden geïntegreerd. Frankrijk streeft bovendien naar een versterking van de EU-marine-operatie Aspides in de Rode Zee en de Golf van Oman. Onlangs waarschuwde de chef-staf van de Franse marine, Nicolas Vaujour, dat de Franse zeestrijdkrachten de grenzen van hun capaciteit bereiken. [6]

Groen licht voor schending van het internationaal recht

De Duitse regering steunt de oorlogvoering vooral door het gebruik van militaire bases in Duitsland en het Duitse luchtruim toe te staan voor vluchten van de Amerikaanse luchtmacht naar het oorlogsgebied in het Midden-Oosten. Dit is illegaal, gezien de aanvalsoorlog van de Verenigde Staten en Israël tegen Iran  in strijd is met het internationaal recht, aldus rechtsdeskundige Andreas Schüller van het European Center for Constitutional and Human Rights (ECCHR): “Duitsland mag zijn grondgebied niet ter beschikking stellen voor handelingen die in strijd zijn met het internationaal recht.”[7] Momenteel ligt de Duitse fregat Nordrhein-Westfalen voor Cyprus. Het vaart in het kader van de VN-missie UNIFIL in het oostelijke Middellandse Zeegebied. Voor de oorlogssituatie in de regio wordt het echter als weinig geschikt beschouwd: het fregattentype F125 – het modernste dat de Duitse marine ter beschikking heeft – is geoptimaliseerd voor scenario’s zoals de strijd tegen piraten of smokkelaars en is niet geschikt voor risicovolle luchtverdedigingsoperaties. [8] Volgens berichten trekt de Bundeswehr momenteel zelfs soldaten terug die in Irak zijn gestationeerd om de lokale strijdkrachten te trainen, naar Jordanië.[9] Alleen CDU-militair politicus Roderich Kiesewetter dringt erop aan om Duitse tankvliegtuigen in te zetten ter ondersteuning van Israëlische gevechtsvliegtuigen.[10]

De Trump-doctrine

Voorzichtig verzet tegen de oorlogsvoering van de VS en Israël komt voor het eerst van bondskanselier Friedrich Merz. Merz heeft vrijdag 6 september in een verklaring bevestigd dat hij alle doelstellingen die de VS en Israël nastreven met de volledige vernietiging van Iran nog steeds “deelt”. Hij maakt geen bezwaar tegen de oorlog die in strijd is met het internationaal recht en draagt dus de facto bij aan de totale afwijzing van het internationaal recht, die de Amerikaanse president Donald Trump in een soort “Trump-doctrine” heeft uiteengezet (“ik heb geen internationaal recht nodig, alleen mijn eigen moraliteit telt” [11]). Hierop baseert hij de Amerikaanse oorlog tegen Iran, evenals de huidige oorlogen in Latijns-Amerika – “anti-drugs”-oorlogen, waarvan de meest recente in Ecuador plaatsvindt. Merz heeft echter verklaard dat “een eindeloze oorlog” “niet in ons belang” is.[12] De achtergrond hiervan is enerzijds dat het scheepvaartverkeer door de Straat van Hormuz bijna volledig is stilgevallen; Iran heeft dit afgedwongen – zoals al lang voor de aanval van de VS en Israël was aangekondigd – door aanvallen op schepen die de zeestraat wilden passeren. Hierdoor wordt in één klap ruim 20 procent van het vloeibare gas wereldwijd, grote hoeveelheden aardolie en andere grondstoffen aan de wereldmarkt onttrokken. Op het Arabische schiereiland werd recentelijk onder andere tien procent van het aluminium wereldwijd geproduceerd.[13]

Verval en burgeroorlog

Dit dreigt te leiden tot dramatische prijsstijgingen voor onder andere olie, gas en aluminium, en bovendien tot ernstige bevoorradingsproblemen, ook voor de Duitse industrie. De verdere plannen van de VS en Israël voor de toekomst van Iran doen vrezen dat een groot aantal Iraniërs naar Europa zal vluchten. Kort na de aanval op Iran werd bekend dat de CIA Iraans-Koerdische milities heeft bewapend, die zich in Koerdisch Noord-Irak voorbereiden om de Koerdisch sprekende gebieden van Iran aan de controle van Teheran te onttrekken. Waarnemers betwijfelen of zij daarin blijvend zullen slagen. [14] Maar men is het er unaniem over eens dat een opstand van de Koerdisch sprekende bevolkingsgroep opstanden van andere minderheden zou kunnen aanwakkeren en bijvoorbeeld de Arabische minderheid in Khoezistan, direct aan de grens met Irak, en de Baloetsji-minderheid in het zuidoosten van Iran, aan de grens met Pakistan, tot openlijke revoltes zou kunnen aanzetten. Het gevolg zou hoogstwaarschijnlijk een bloedige burgeroorlog in Iran zijn, die een aanzienlijk deel van de bevolking het land uit zou kunnen drijven. Trump heeft enkele dagen geleden de Iraans-Koerdische milities aangespoord om tegen Teheran in opstand te komen. Hij heeft dit in het weekend weliswaar teruggenomen, maar het is onduidelijk hoe de milities nu verder zullen handelen. Het is echter bekend dat Washington sinds de jaren negentig regelmatig gebruik heeft gemaakt van Koerdische milities en ze vervolgens weer in de steek heeft gelaten – voor het laatst onlangs in Syrië.

“Ongecontroleerde migratie”

Merz verklaart nu dat Iran niet het toneel mag worden van proxy-oorlogen.” De Iraanse staat moet “functioneel blijven”; “de openbare orde en basisvoorzieningen” moeten absoluut “in stand worden gehouden”. Merz eist: “De Iraanse economie mag niet instorten”. De reden hiervoor is dat “ongecontroleerde migratiebewegingen … moeten worden voorkomen”. [15] Het is onwaarschijnlijk dat de VS en Israël zich door hem zullen laten imponeren. Bij belangrijke bondgenoten van de VS op het Arabisch schiereiland en in Zuid-Azië groeit echter de ontevredenheid over het optreden van de regering-Trump; het lijkt mogelijk dat Merz hiervan profiteert met zijn voorzichtige kritiek op Washington.

(*) German-Foreign-Policy.com is het werk van een team onafhankelijke journalisten en sociale wetenschappers die “permanent de hernieuwde pogingen van Duitsland opvolgen om terug een hoge machtsstatus te verwerven op economisch, militair en politiek vlak.” De meeste artikels zijn zowel in het Duits als het Engels beschikbaar.

[1] Sammy Gecsoyler, Nadeem Badshah: Four US bombers land at RAF base in UK after warning of surge in strikes on Iran., The Guardian 07.03.2026.

[2] RAF Typhoons Deploy to Qatar,  raf.mod.uk 07.03.2026.

[3] Hugo Daniel, Dominic Hauschild, Gabriel Pogrund: Keir Starmer’s Iran help too late, says Trump as Tony Blair joins criticism. The Times 08.03.2026.

[4] Athena Stavrou, Kate Devlin: David Lammy sparks chaos after suggesting British jets could legally strike Iran’s missile bases. independent.co.uk 06.03.2026.

[5], [6] Michaela Wiegel: Macron schickt Flugzeugträger. Frankfurter Allgemeine Zeitung 07.03.2026.

[7] Raphael Schmeller: Iran-Krieg: Wie gefährdet ist Deutschland wegen der US-Airbase Ramstein? berliner-zeitung.de 08.03.2026.

[8] Peter Carstens: Warum die Regierung keinen Bundeswehr-Einsatz will. Frankfurter Allgemeine Zeitung 07.03.2026.

[9] Medienbericht: Deutschland zieht Soldaten und Botschaftspersonal aus Irak ab. stern.de 06.03.2026.

[10] Peter Carstens: Warum die Regierung keinen Bundeswehr-Einsatz will. Frankfurter Allgemeine Zeitung 07.03.2026.

[11] David E. Sanger, Tyler Pager, Katie Rogers, Zolan Kanno-Youngs: Trump Lays Out a Vision of Power Restrained Only by ‘My Own Morality’. nytimes.com 08.01.2026.

[12] Bundeskanzler Friedrich Merz erklärt zur Krise in Nahost. bundesregierung.de 06.03.2026.

[13] Leslie Hook, Camilla Hodgson, Rachel Millard: Iran war triggers aluminium supply crunch and shutdowns across the Middle East. ft.com 05.03.2026.

[14] Friederike Böge: Amerika setzt auf die Kurden in Iran. Frankfurter Allgemeine Zeitung 05.03.2026.

[15] Bundeskanzler Friedrich Merz erklärt zur Krise in Nahost. bundesregierung.de 06.03.2026.