door Herman Michiel
31 januari 2026

“De eenmaking van de Europese interne markt”: kun je je een saaier thema indenken, een verder-dan-mijn-bedshow dan zoiets? En toch, onder saaie titels kunnen plannen van de Europese Unie schuilgaan die dichter bij ons bed staan dan men zou denken. Het zogezegd “28^e  regime“ is er zo een. Laat ons meteen wat verduidelijken waar deze verhullende term over gaat.

Eenheidsworst als ideaal

Een eengemaakte Europese markt betekent dat goederen, diensten, kapitaal en werkkrachten geen binnengrenzen kennen. Staten leggen niet langer beperkingen op om kapitaal uit te voeren, een Pools bouwbedrijf kan zijn diensten aanbieden in Italië of Frankrijk en dus ook zijn arbeiders uitzenden naar die landen, en elke producent heeft toegang tot de volledige Europese markt. Toch klagen ondernemers die met hun bedrijven in verschillende lidstaten willen actief zijn over het gebrek aan een werkelijk eengemaakte markt. De wetgeving over de oprichting van een bedrijf of filiaal verschilt van land tot land, documenten moeten eventueel naar het Roemeens of Litouws vertaald worden, de belastingswetgeving op vennootschappen verschilt, werktijden, ontslagregeling en werknemersvertegenwoordiging zijn nationaal geregeld. Wat een afschuwelijke rompslomp, zeggen ondernemers, kijk naar de VS, vijftig staten onder één regime, één taal, één arbeidswetgeving, één belastingsstelsel. Als de EU wil competitief zijn moet zijn markt even eengemaakt zijn als daar.

EU Inc

Het is niet de eerste maal dat de Europese Unie pogingen deed om aan deze ondernemersverzuchting tegemoet te komen (Societas Europaea 2004, “European private company “ 2010) maar het ging blijkbaar niet ver genoeg om veel bijval te vinden. Eind mei 2025 lanceerde de Europese Commissie opnieuw een initiatief in die richting, na uitgebreid naar de wensen van de ondernemers geluisterd te hebben. Het nieuwe initiatief gaat onder verschillende namen: “28^e regime”, “EU Inc”, “Unified European Company”, “Europese vennootschap”…. Het kreeg een por in de rug door het zgn. Letta rapport, met aanbevelingen door de gewezen Italiaanse premier voor de eenmaking van de interne markt en het Draghi rapport over het opkrikken van de competitiviteit van de Europese economie. Beide bepleiten het overkomen van de diversiteit aan regelgevingen in de 27 lidstaten als remedie voor de ‘competitivity gap’ met de VS. Dit is de oorsprong van de term “28^e regime”: naast, en als het van de bedrijfswereld afhangt, boven de 27 ‘regimes’ zou er een 28^e moeten komen dat in alle lidstaten gelijkelijk kan toegepast worden.

Dat de Europese Commissie aan dergelijke plannen aan het werken is kwam de voorbije dagen vooral in het nieuws doordat Commissievoorzitter von der Leyen op het Wereld Economisch Forum in Davos (20 januari) uitpakte met de term “EU Inc” en er zonnige vooruitzichten voor de Europese economie aan verbond. Zoals ook in het Mercosur-dossier  verkoopt von der Leyen nogal graag vachten van beren die nog niet geschoten zijn. Dat ze niet de term “28^e regime” maar “EU Inc” gebruikte (die niet eens in het lanceringsdocument staat) is niet zonder betekenis. Inc staat voor incorporated, en verwijst naar de bedrijfsvorm die in heel de Verenigde Staten van toepassing is. EU-Inc is trouwens ook de naam van een bedrijvenpressiegroep die voor een radicale interpretatie van het ‘28^e regime’ pleit en naar eigen zeggen regelmatig in contact staat met von der Leyen’s werkgroep daarover.

De “EU-strategie voor start-ups en scale-ups”

De Europese Commissie stelde eind mei 2025 in een document [1] haar plannen voor “om van Europa de beste plek ter wereld te maken om wereldwijde technologiegedreven bedrijven, waaronder deeptechbedrijven, op te richten en te laten groeien.” Ze heeft geluisterd naar ‘stakeholders’ in de technologiesector, en daaruit een aantal concrete voorstellen gedistilleerd die in het document geschetst worden. Kort samengevat [2] gaan die over het volgende:

• Een gunstig klimaat scheppen voor innovatie. Het “28^e regime” is daar één van maar het gaat ook over “minder regels in strategische sectoren” (o.a. de wapensector), steun aan nationale overheden om ervoor te zorgen dat nieuwe wetgeving “geen onevenredige beperkingen oplegt aan innovatie”, een alternatief rechtspraakorgaan voor betwistingen, want “langdurige juridische procedures kunnen onzekerheid creëren voor start-ups”.
• Het “28^e regime” zou de oprichting van een bedrijf herleiden tot een fluitje van een cent. Bijna letterlijk, want 1 (één) euro startkapitaal zou volstaan. De afhandeling, geldig voor de hele EU, zou volledig digitaal verlopen, en op 48 uur voltooid zijn. Eenmaal geregistreerd kan men zonder verdere verplichtingen overal in de EU neerstrijken. Alles kan in het Engels, en voor investering en financiering worden standaardformulieren voorzien.
• Zorgen voor betere financiering, met speciale aandacht voor risicokapitaal;
• “Talent aantrekken”, van binnen en buiten de EU (legale openingen dus in Fort Europa).
• Opvallend is de uitgebreide aandacht voor aandelenparticipatie (stock options) van personeel in startups. De verschillende belastingsystemen die hiervoor gelden in de verschillende lidstaten zouden een belemmering vormen voor de mobiliteit van “talent”. Ik vermoed dat de auteurs van het document hierbij niet de gewone technieker, ingenieur of biochemicus in het achterhoofd hadden, maar de financiële talenten à la Musk, Gates &Co die met hun aandelenportefeuilles multimiljardair werden. Een half procent meer of minder belasting maakt dan al vlug een verschil van miljoenen.

Het 28^e regime: een couveuse voor startups of een nieuwe aanslag op de werkersrechten?

In haar communicatie naar het publiek hierover spreekt de Commissie uitsluitend over innoverende bedrijven, start-up’s en hun verdere ontwikkeling (scale-ups). Het 28^e regime, of EU-Inc om von der Leyen te plezieren, lijkt alleen bedoeld te zijn voor dit al bij al klein segment van de bedrijfswereld. Eenmaal levensvatbaar zou Staartupje uit de couveuse gehaald worden en het gewone leven van elk bedrijf leiden. Volgens de Commissie komt EU-Inc ook helemaal niet in de plaats van nationale bedrijfs-, arbeids- en fiscale wetgeving maar is het een optie waar sommige bedrijven al dan niet kunnen van gebruikmaken. Om meer dan één reden is dit onwaarschijnlijk.

Er is bijvoorbeeld de vraag wie van het 28^e regime zal kunnen gebruikmaken. Innoverende bedrijven? Dat is geen erkende categorie (in tegenstelling bijvoorbeeld met ‘KMO’ of ‘MKB’), en men kan zich moeilijk voorstellen dat de Europese Commissie daarover zou beslissen. Elke KMO is op een of andere manier wel innoverend, en in reacties op de Commissievoorstellen kon men inderdaad al het protest van het ‘kleinbedrijf’ aflezen. Trouwens, de commissie Juridische Zaken van het Europees Parlement is tegen de beperking tot ‘innovatieve’ bedrijven en ziet elke KMO als rechthebbende. En denkt men dat de multinationals deze ‘discriminatie’ zullen nemen?

Met EU-Inc zou onder het mom van “innovatie” een nieuwe doos van Pandora geopend worden en dit is me dunkt ook de bedoeling. De hele argumentatie van de Commissie wijst in die richting. Als de 27 verschillende stelsels van arbeidsreglementering, fiscaliteit en bedrijfswetgeving het grote obstakel zijn om succesrijke bedrijven op te richten of aan te trekken, dan helpt het niet zolang het speelveld niet volledig vlak wordt,alle nationale verschillen opgeheven en de eenheidsworst werkelijkheid is geworden.

Men zou kunnen opmerken dat zoiets onmogelijk is, omdat verdragsrechtelijk de EU, de Commissie niet bevoegd zijn voor fiscaliteit en arbeidsrecht in de lidstaten. Zoals we hier al vaker geschreven hebben weet de EU daar altijd wel een mouw aan te passen. Defensie is verdragsrechtelijk absoluut geen Europese bevoegdheid, de Europese verdragen verbieden het gebruik van het Europees budget voor defensie-uitgaven. Maar hoeveel miljarden zijn er uit dat budget ondertussen al niet vertrokken naar de wapenindustrie en wapenleveringen aan Oekraïne? Misschien kan zelfs dezelfde juridische truc gebruikt worden in het geval van EU-Inc: men kan zeggen dat dit noodzakelijk is voor het industrieel beleid en de competitiviteit van de economie, materies waarvoor de EU wel bevoegd is.

Dat de hier geformuleerde argwaan geen samenzweringstheorie is, blijkt duidelijk in een analyse door CEPS [4] (Centre for European Policy Studies), een vooraanstaande Europese denktank die studies uitvoert voor bedrijven, overheden en instellingen. We citeren uit hun document (vette tekst door mij)

Alles bij elkaar genomen leiden de beperkingen van de bevoegdheden van de EU krachtens de Verdragen, de diversiteit van de nationale stelsels voor arbeidsverhoudingen en de grote politieke gevoeligheid van arbeidsregels tot dezelfde conclusie: arbeidsrecht mag geen deel uitmaken van het oorspronkelijke ontwerp van een 28e stelsel. Als het te vroeg wordt opgenomen, bestaat het risico van juridische incoherentie, politieke impasse en verminderde legitimiteit. Aanpassingen van het arbeidsrecht kunnen echter in de toekomst worden overwogen, mocht blijken dat het bestaande kader ontoereikend is om grensoverschrijdende uitdagingen aan te pakken. 

Zeg dus niet te vlug: het neemt geen zo ’n vaart met dat 28^e regime. Ook met een trage gestage vaart kan men komen waar men wil, soms doeltreffender dan met overhaaste beslissingen.

Hoe moet het verder?

 Een hoop ‘details’ in de Commissievoorstellen worden momenteel verder uitgewerkt met het oog op nieuwe Europese wetgeving. Gedetailleerde plannen over het “28^e regime”/”EU-Inc” zouden door de Commissie waarschijnlijk eind maart bekend gemaakt worden, waarna ze door de lidstaten (Raad van ministers) en het Europees Parlement besproken worden en eventueel goedgekeurd.

Op 20 december 2025 keurde het Europees Parlement een resolutie [3] goed waarin ze het “28^e regime”-initiatief begroet en een aantal aanbevelingen doet aan de Commissie. Enerzijds is het Parlement voor een breed toepassingsveld, niet beperkt tot ‘innovatieve’ bedrijven. Het pleit ook voor de oprichting van een apart mechanisme voor geschillenbeslechting, wegens de traagheid van justitie in de meeste lidstaten, maar arbeidsrechtelijke geschillen zouden daarbuiten blijven. De resolutie (opgesteld door de Duitse sociaaldemocraat René Repasi) geeft wel blijk van enige ongerustheid over het mogelijk misbruik dat van het 28^e regime zou kunnen gemaakt worden:

“Het Parlement is zich bewust van het risico dat een 28e regeling de omzeiling van bindende binnenlandse voorschriften ter bescherming van werknemers, hun vertegenwoordigers en vakbonden, en andere kwetsbare partijen mogelijk zou kunnen maken” (…)
“De 28e regeling mag in geen geval worden ingezet als instrument om bestaande beschermingsniveaus op Unie- of nationaal niveau te ondermijnen (…)”

Het Europees Vakverbond verheugt zich over deze vermanende vinger uit het Europees Parlement, maar dat zal niet volstaan om een sluipende aanval op de werkersrechten tegen te houden.

Wordt ongetwijfeld vervolgd.

[1] Europese Commissie, 28 mei 2025, The EU Startup and Scaleup Strategy – Choose Europe to start and scale. Blijkbaar alleen in het Engels beschikbaar. Een startup is een beginnend bedrijf, een scale-up is een bestaand bedrijf dat aan uitbreiding doet.

[2] Een uitgebreider overzicht in het Nederlands vindt men op de website van het Vlaams-Europees Verbindingsagentschap VLEVA.

[3] In een resolutie drukt het Parlement een opinie of standpunt uit, zonder dat dit wettelijke gevolgen heeft.

[4] CEPS, oktober 2025, Establishing the 28^th Regime in Europe – A Unified Legal Framework to Support Growth and Business, https://cdn.ceps.eu/2025/11/qe-01-25-038-en-n.pdf.