2 oktober 2025 – Zopas verscheen het vijfjaarlijks rapport van het Europees Milieuagentschap (European Environment Agency, EEA), dat een soort ‘state of the Union’ brengt wat betreft het Europees leefmilieu. ‘Europa’ wordt hier iets breder opgevat dan de 27 lidstaten en omvat 38 Europese landen. Het Europees Milieuagentschap is een officieel orgaan van de EU, en heeft als opdracht de Europese beleidsmakers bij te staan in hun keuzes voor het milieu- en klimaatbeleid. Geen beleidsorgaan waar beslissingen genomen worden, maar ook geen onafhankelijke wetenschappelijke instelling, die ongehinderd door politiek-institutionele bindingen de stem van de wetenschap vertegenwoordigt. De huidige directeur heeft aan het hoofd gestaan van het Fins ministerie voor milieu en werkte vijf jaar voor de Europese Commissie in het directoraat-generaal voor milieu. Geen bewijs voor partijdigheid, maar ook geen waarborg voor een duidelijke weergave van wetenschappelijke inzichten.

Dit blijkt eigenlijk al vlug wanneer men het rapport van het Milieuagentschap inkijkt. Het klinkt bijvoorbeeld nogal triomfantelijk dat de EU “haar binnenlandse uitstoot van broeikasgassen sinds 1990 met 37% teruggedrongen heeft, grotendeels dankzij de vermindering van het gebruik van fossiele brandstoffen en een verdubbeling van het aandeel hernieuwbare energie sinds 2005.” In werkelijkheid is een terugdringing met 37% sinds 1990 de erkenning van de quasi-zekerheid dat de EU de voorgenomen terugdringing met 100% tegen 2050 niet zal halen, verre van zelfs (zie de grafiek in dit artikel). Een rapport van het Milieuagentschap zelf voorziet trouwens dat in 2050 slechts twee derde van het traject zal afgewerkt zijn.

Sommige invalshoeken van het rapport verraden ook duidelijk dat het het werk is van een agentschap van de EU, niet van een onafhankelijke wetenschappelijke instelling. Zo wordt Ursula von der Leyen geciteerd (blz. 22) om het blijvend belang van de Green Deal aan te tonen. Een tussentitel als “Protecting the environment to ensure sustainable prosperity, competitiveness, security and quality of life” kon zo uit het Commissie-vocabularium geplukt zijn. Het zal ook wel niet verbazen dat het Europees Milieuagentschap geen gewag maakt van het groeiende inzicht dat de huidige EU-gestuurde bewapeningswedloop niet alleen sociaal nefast is, maar ook een zware hypotheek legt op het milieu-en klimaatbeleid. Ook het enthousiasme waarmee de Europese Commissie het gebruik van Artificiële Intelligentie omarmt vindt zijn echo in het rapport als “aanzienlijk potentieel om duurzaamheid te versnellen” (blz. 25). Een kleine wetenschappelijke opmerking over de astronomische hoeveelheden elektrische stroom die gepaard gaan met AI zou op zijn plaats geweest zijn… Toevallig vandaag schrijft Le Monde in zijn editoriaal dat het “techno-solutionisme” dat ons wil doen geloven dat kunstmatige intelligentie voldoende energiewinst zal opleveren om het proces duurzaam te maken, een waanidee is.

Het lijkt dan ook niet onwaarschijnlijk dat het Milieuagentschap de toestand van milieu en klimaat in Europa eerder te rooskleurig dan te pessimistisch voorstelt. Zonder te willen veralgemenen staat men toch verbaasd over de afwijkende resultaten van een alternatief onderzoek over de teloorgang van de natuurlijke ruimte (‘artificialisatie’). Een internationale samenwerking van journalisten (The Guardian, Le Monde, De Standaard, Die Zeit…) en onderzoekers in het Green to Grey project bracht onlangs de resultaten uit over de afbouw van het natuurareaal in de EU, vooral door bebouwing en betonnering. Een van hun bevindingen is dat die afbouw anderhalf keer zo groot is als geschat door het Europees Milieuagentschap!

Maar geminimaliseerd of niet, veel gegevens uit het EEA-2025 rapport zijn verontrustend genoeg. Voor 34% van de bevolking dreigt watergebrek. Het water van rivieren, meren en kusten is in 62% van de gevallen van slechte kwaliteit; in 2020 was dit ‘maar’ 40%. Maar zie, een paar dagen geleden versoepelden de EU-lidstaten de normen voor de kwaliteit van het grondwater. De bescherming van de bossen kent een gelijkaardige contradictie. Een derde van het bosareaal is aan het degraderen, droogte, branden, infecties en bebouwing (in Duitsland werden 500.000 bomen omgehakt om plaats te maken voor de gigantische Teslafabriek) zorgen voor een verdere kaalslag. Maar de Europese Commissie stelt nu voor om de Europese ontbossingswet voor een tweede keer met een jaar uit te stellen. Enzovoort. De biodiversiteit loopt dramatisch achteruit, maar omdat een richtlijn over natuurherstel pas een jaar geleden in voege trad en lidstaten pas nu erover zullen rapporteren zijn nog geen conclusies te trekken…

Sommige commentatoren zien het positiever in, als er tenminste“hard gewerkt zal worden”. Maar voor wat betreft milieu en klimaat staat de Europese barometer niet op ‘een tandje bijsteken’. De klimaatverandering is nu eenmaal geen fictionele Russische inval.