door Herman Michiel
15 september 2025

Als algemene regel mag men stellen dat hoe rechtser een politicus of partij is, des te meer voorstander die is van verhoogde militaire uitgaven en des te meer tegenstander van een consequent klimaatbeleid. Het ontgaat waarschijnlijk de meeste van die rechtse politici, maar hun keuzes vertonen een interne logica: meer bewapening en meer CO2 gaan samen.

Hoeveel meer? In voorbije jaren hebben onderzoekers geprobeerd dit verband in kaart te brengen. Een pas verschenen studie [1] van de Scientists for Global Responsibility (SGR), een Brits netwerk van sociaal bewuste wetenschappers, gaat na welke de CO2-implicaties zijn van de verhoging van de militaire budgetten, zoals die door de NATO worden geëist en waarmee ongeveer alle Europese NATO-landen hebben ingestemd. Drie jaar geleden publiceerde de SGR ook al een rapport [2] waarin geschat werd hoeveel CO2 [3] het militaire apparaat wereldwijd jaarlijks creëert, dus zonder de nu geplande uitbreiding ervan.

De courante CO2-kost van het militair apparaat

Laat ons eerst naar laatstvernoemd rapport kijken. Resultaten van dergelijke studies worden uitgedrukt in miljoenen ton CO2, wat voor de leek weinig tot de verbeelding spreekt. We zullen daarom een andere eenheid hanteren: de totale jaarlijkse CO2-uitstoot van België. Die bedraagt afgerond 100 miljoen ton. Dit is ongeveer 0,20% van de wereldwijde jaarlijkse uitstoot, zo ‘n 50 miljard ton CO2.

Het rapport van de Britse onderzoekers komt tot de conclusie dat de operationele CO2-kost van het militaire apparaat wereldwijd drie à zes keer de Belgische uitstoot bedraagt, of 0,6% à 1,2% van het wereldwijde totaal. Er is dus een vrij grote onzekerheidsmarge, maar er bestaan geen officiële statistieken (ook al omdat het klimaatakkoord van Parijs geen rapportering oplegt van militaire emissies.)  Onderzoekers moeten dus zelf ramingen maken van minimale en maximale impact. Maar dit ging over de operationele CO2-kost, vooral brandstofverbruik, gebruikte elektriciteit enz. Om de totale koolstofvoetafdruk van het militaire apparaat te kennen moeten ook de kosten voor de fabricage van wapentuig en munitie ingecalculeerd worden. Volgens het onderzoek verhoogt dit de CO2-kost met een factor 5,8! Dat brengt de militaire ‘bijdrage’ op 3,3% à 7% van de totale uitstoot wereldwijd!!

En nog is de rekening niet volledig: het gaat slechts om de operatie van legers en wapenfabrikanten in vredestijd. Wat de CO2-rekening van oorlogen betreft, die zijn niet in deze cijfers opgenomen. Het volstaat om naar de puinhopen in Oekraïne en Gaza te kijken om zich te realiseren dat de CO2-kost van de vernieling zelf, van de toekomstige opruiming en verhoopte heropbouw ook enorm zal zijn. Een raming van dit aspect werd ondernomen door Transform Defence in 2022 [4]. Een lugubere balans vermeldt dat het platbranden van een grote stad tot 10 miljoen ton CO2 (een tiende van de jaarlijkse Belgische uitstoot) meebrengt, bij aanvallen op oliebronnen (Koeweit) of het vernietigen van bossen (Vietnam) kan het gaan om een veelvoud daarvan.

Wat als de militaire budgetten drastisch verhogen?

De recente studie van de Scientists for Global Responsibility [1] evalueert wat de klimaat-impact zal zijn van de geplande verhoging van de militaire budgetten. De directe aanleiding is de nieuwe NATO-norm van 3,5% van het BBP (plus 1,5% voor de aanpassing van landelijke infrastructuur), maar zoals we weten ontstaat zo een bewapeningswedloop, die dus ook buiten het NATO-verband tot meer militaire activiteit zal leiden.

Deze nieuwe studie moet met meer onzekerheden rekening houden dan de vorige, want de klimaatimpact hangt fel af van het soort investering waarvoor de hogere budgetten gebruikt zullen worden, wat momenteel niet bekend is. Verhoging van personeelssterkte en/of hun verloning heeft een geringe invloed, terwijl de constructie en operatie van zwaar materiaal doorwegen in de CO2-rekening. Voortgaand op bestaande trends besluit het onderzoek evenwel dat elke méér-investering van 100 miljard $ de C02-factuur met een derde van de Belgische uitstoot zal doen toenemen. Op basis hiervan moet men vrezen dat de nieuwe NATO-norm voor een jaarlijkse verhoging van de CO2 uitstoot van 130% van de Belgische zal leiden.

Dit komt bovenop de reeds toegenomen militaire budgetten van de voorbije vijf jaar, die tot een verhoging van de uitstoot met twee derde van de Belgische hebben geleid. Ook hier gaat het om de ‘normale’ activiteit van de legers, waarbij de gevolgen van de twee belangrijke oorlogen in Oekraïne en in Palestina niet meegerekend worden.

De eerste Commissie von der Leyen had van de Europese Green Deal haar paradepaard gemaakt. De tweede Commissie von der Leyen staat in het teken van de Europese ‘herbewapening’, die ten koste gaat niet alleen van de Europese en landelijke sociale budgetten, maar ook van het Europees klimaatbeleid. Wat moet er nog meer gebeuren om een dergelijke Unie en de regeringen die haar ondersteunen met alle middelen te bestrijden?

[1] Scientists for Global Responsibility, Military spending rises and greenhouse gas emissions: what does the research say? september 2025.

[2] Scientists for Global Responsibility, Estimating the Military’s Global Greenhouse Gas Emissions, november 2022.

[3] Zoals in alle rapporten over de klimatologische opwarming wordt het effect van allerlei atmosferische gassen die de temperatuur op aarde verhogen (‘ broeikasgassen’, zoals bv. methaan) omgerekend naar een equivalente hoeveelheid koolstofdioxide, CO₂. We spreken kortheidshalve over CO2 uitstoot.

[4] Transform Defence, Military and Conflict-Related Emissions: Kyoto to Glasgow and Beyond, juni 2022.