1 september 2025 – Een commissie van de Franse senaat publiceerde in juli een rapport over de staatssteun aan grote bedrijven. [1] Men is misschien verbaasd dat daar zes maanden werk aan voorafgingen, maar de auteurs hebben eigenhandig een hoop cijfermateriaal moeten bijeenbrengen dat in de officiële overheidsstatistieken niet als dusdanig wordt weergegeven. Het gaat immers over veel meer dan de directe subsidies aan bedrijven. Die bedragen ‘slechts’ 7 miljard €, terwijl de verlaging van de sociale bijdragen voor 75 miljard telt de fiscale tegemoetkomingen 88 miljard en de tussenkomsten van de Franse openbare Investeringsbank Bpifrance 41 miljard. Opgeteld 211 miljard €, ruim 6% van het Franse BBP, meer dan de opgetelde uitgaven voor onderwijs, defensie en rente op de staatsleningen. Ondertussen zoekt de Franse regering 40 miljard  te besparen in de sociale sector…

Men zegt vaak dat de neoliberalen de Staat willen afslanken, maar wat de ondersteuning van de privésector betreft is de trend omgekeerd. Eind jaren 70 bedroeg de staatssteun rond de 2% van het BBP, in 2000 was het 3%, en nu spreken we van 6%. Natuurlijk verantwoorden regeringen deze ‘overheidsinspanning’ als een verdediging van de tewerkstelling en een verbetering van de concurrentiekracht. Maar de auteurs van het rapport (een communist en een rechtse Républicain) vinden hier weinig evidentie voor, een bevinding waar ook de academische onderzoeksgroep (Clersé) al toe kwam. De ‘overheidsinspanning’ blijkt grotendeels een ondersteuning te zijn van de miljarden die de grote bedrijven uitkeren aan hun aandeelhouders.

Olivier Rietmann, de rechtse co-auteur van de studie zei in een commentaar dat Frankrijk niet méér aan staatssteun doet voor zijn bedrijven dan de omliggende landen. Helaas zijn de nationale statistieken van die omliggende landen al evenmin opgesteld om gemakkelijk te kunnen nagaan hoeveel geld er uit de staatskas naar de grote bedrijven vloeit. Maar zie, een paar maanden geleden publiceerde de Belgische progressieve denktank Minerva een gelijkaardige studie die tot minstens even krasse inzichten komt als de Franse. [2] Ook deze auteurs moesten de gegevens bijeensprokkelen om tot een schatting te komen van de Belgische ‘overheidsinspanning’. De Minerva-studie houdt eveneens rekening met subsidies, verlaging van sociale bijdragen en fiscale tegemoetkomingen. Hun eindcijfer is 53,8 miljard € voor 2023. Het Belgisch BBP bedroeg toen 596 miljard €, wat de overheidssteun aan bedrijven op maar liefst 9% van het BBP brengt! Rietmann heeft blijkbaar gelijk dat Frankrijk niet eens de kroon spant met haar staatssteun aan privé-bedrijven. Ook de Minerva-studie ziet de staatssteun stelselmatig toenemen.

Het zou interessant zijn gelijkaardige studies te kennen voor Nederland, Duitsland en andere EU-lidstaten. Wie hints heeft mag ze gerust doorgeven.

[1] Een bespreking ervan vindt men in het septembernummer van Le Monde Diplomatique, “Austérité, le festin des actionnaires”. De senaatscommissie gaf ook een samenvatting van het zeer lijvig document. De cijfers slaan op het jaar 2023.

[2] C. Van Tichelen, B. Bauraind, S. Franco,  “Overheidssteun voor privébedrijven met winstoogmerk in België” , juni 2025. Zij gebruiken eveneens 2023 als de referentiejaar.