11 december 2025 – Na de Tweede Wereldoorlog werden de meeste westerse kolonies formeel soevereine staten, maar om Clausewitz te parafraseren, de uitbuiting werd voortgezet met andere middelen, meer bepaald via economische investeringen. Maar omdat men die nieuwbakken regimes niet echt betrouwde, en hun rechtbanken niet de geëigende plaats leken om geschillen met westerse bedrijven te beslechten, werd dankzij de Wereldbank ISDS in het leven geroepen. ISDS: het Investor-State Dispute Settlement, een soort private rechtbanken (‘arbitragehoven’) waar privébedrijven die zich tekort gedaan voelen door een overheid de zaak kunnen voorleggen. Zakenadvocaten evalueren dan de eventuele schade en de vergoeding die de overheid moet betalen. ISDS werd ook wel “de rode loper voor multinationals” genoemd.

Westerse regeringen voelden zich gerustgesteld nu ‘hun’ bedrijven veilig konden opereren overal ter wereld, beschut tegen nationalisaties en andere inbreuken op het eigendomsrecht. Handelsverdragen, in Europa steeds meer een aangelegenheid voor de Europese Commissie, werden bijna systematisch voorzien van een ISDS-clausule. Maar het is pas de laatste decennia dat onze overheden ervaren dat ze zelf kunnen gebeten worden door de adder die ze in het gras hadden gezet. Multinationals trekken er zich immers niks van aan dat ISDS bedoeld was voor wat toen de Derde Wereld genoemd werd. Zo betaalde Duitsland 2.8 miljard € boete aan het Zweedse Vattenfall wegens de beslissing niet verder te investeren in kernenergie. Het Britse olie-en gasbedrijf Rockhopper eiste honderden miljoenen van Italië, dat om ecologische redenen olieboringen voor zijn kust verbood. Enzovoort. Heel wat claims betreffen beleidsmaatregelen die het gebruik van fossiele brandstof tegengaan. Verleden jaar werd geschat dat tot nog toe voor 114 miljard $ aan ‘schadevergoeding’ werd betaald door overheden aan private bedrijven.

In een pas gepubliceerde studie van Friends of the Earth Europe, het Franse Institut Veblen en Powershift blijkt ISDS nu ook parten te spelen voor het Europees sanctiebeleid tegen Rusland. Die Russische oligarchen kennen ook de juridische weg en doen er beroep op om te vermijden dat hun dure yachts, villa’s, kunstverzamelingen of beleggingen in de EU in beslag genomen worden. Zelfs het Europees Hof van Justitie oordeelde verleden jaar in het geval van twee van hen dat hun betrokkenheid bij de oorlog in Oekraïne te indirect was om beslag te mogen leggen op hun bezittingen. Maar ISDS is de andere weg om zulks te (proberen te) vermijden. Er zouden momenteel via de ISDS-procedure voor minstens 41 miljard euro claims tegen de EU, Groot-Brittannië, Canada en Oekraïne ingediend zijn als schadevergoeding voor de sancties. Een voorbeeld: de Armeense miljardair  Samvel Karapetyan beroept zich op het investeringsverdrag tussen Frankrijk en Armenië (1995) om de beslagname van zijn villa aan de Côte d’Azur aan te vechten. Collega miljardair Mikhaïl Fridman van zijn kant eist van het Groothertogdom Luxemburg 14,5 miljard € wegens de beslagneming van zijn financiële middelen. Verschillende Russische investeerders hebben ook zaken ingespannen tegen het Koninkrijk België, wegens het vastzetten van hun kapitaal bij Euroclear.

Er is geen enkele reden om sympathie te tonen met de superrijke parasieten die van de ineenstorting van de USSR gebruik maakten om faraonische schatten te verzamelen. Maar dat de “rode loper” die de Westerse machten destijds uitspreidden voor hun multinationals nu in hun eigen gezicht slaat leert ons dat ze in hun voortvarendheid soms grote stommiteiten kunnen begaan. Dat kan hoop geven voor al wie zich tegen de huidige (wan-)orde verzet.