Corporate Europe Observatory
H. Michiel

8 juli 2025

We hebben het in deze kolommen al gehad over de massale deregulering die de Europese Commissie aan het doorvoeren is. Het gaat zogezegd over een ‘vereenvoudiging van de wetgeving’ met het oog op het competitiever maken van de bedrijven; deze zouden af te rekenen hebben met te veel en te ingewikkelde Europese regelgeving, wat hen een concurrentieel nadeel zou bezorgen op de wereldmarkt. Maar aangezien de meeste Europese wetgeving zowel door de lidstaten (Raad van ministers) als het Europees parlement werd goedgekeurd na langdurige procedures, zou herziening ervan eveneens een werk van lange adem zijn. Onaanvaardbaar voor Commissievoorzitter von der Leyen, die van competitiviteit (en bewapening) een zaak van hoogdringendheid maakt. Oplossing: de aanpassingen in de wetgeving worden in pakketten gebundeld, omnibussen genoemd in het Europees jargon, en omnibus na omnibus ter goedkeuring voorgelegd. De Commissie plant daarmee nog jaren aan de slag te zijn tot alle red tape opgeruimd is, of het nu gaat om klimaat, sociale rechten, bedrijfsverantwoordelijkheid enzovoort.

Onnodig te zeggen dat de ‘vereenvoudigingsoefening’ zelf een kluwen is waar de burger niet aan uit kan, te meer zo aangezien het voorbereidend werk grotendeels in besloten kringen met bedrijfslobbyisten gebeurt. Het was daarom een uitstekend idee van Corporate Europe Observatory (CEO), de ngo die de invloed van bedrijfslobbys op het Europees beleid opvolgt, om een overzicht te maken van wat de dereguleringsgolf zoal inhoudt. We kunnen de lectuur van A crash course on the EU’s deregulation wave warm aanbevelen; de hier volgende samenvatting kan daar misschien een aanmoediging toe zijn.

Voorgeschiedenis

De basis voor de dereguleringsagenda waarmee we de volgende jaren zullen te maken hebben wordt gevormd door twee gebeurtenissen. Sinds midden 2022 ijveren bedrijfslobbys bij de EU om van ‘competitiviteit’ de kern van het beleid te maken. Dit mondde uit in een conferentie (februari 2024, als de campagne voor de Europese verkiezingen begon op gang te komen) geleid door de grootste lobbygroep van de Europese chemische industrie CEFIC, en bijgewoond door de Belgische premier Alexander De Croo en Commissievoorzitter von der Leyen. De bedrijfslobby’s hadden hun wensen samengevat in een ‘Antwerp Declaration’, en konden op de enthousiaste steun rekenen van de Commissie. Een tweede factor is de verrechtsing van het Europese politieke landschap, zoals onder andere bleek bij de Europese verkiezingen van juni 2024. Conservatieven en extreemrechts vormen nu een meerderheid in het Europees parlement.

De dereguleringskoers heeft jammer genoeg tot weinig ophef geleid in de publieke opinie. Dat heeft er onder andere mee te maken dat de hele opzet in een mistig jargon wordt verpakt dat slechts weinigen kunnen decoderen. Nochtans volstaat het om de betekenis van een aantal modewoorden te begrijpen om te weten waarover het gaat. Het zijn deze buzzwords die we hier verder belichten.

‘Competitiviteit’

Er zijn gevallen waar het competitiviteitsargument steek houdt, bijvoorbeeld als het de prijs van energie betreft in vergelijking met de Verenigde Staten of China. Maar meestal is het de wens van bedrijfslobbys om aan  verzuchtingen te vokdoen. Zo kunnen de plastics industrie, de batterijproducenten en de farmaceutische industrie het een steun vinden voor hun competitiviteit om het verbod op gebruik van PFAS (de ‘onvergankelijke chemicaliën’)  te bestrijden, alhoewel de sociale kost (gezondheid, opruiming…) enorm is en op kosten van de gemeenschap komt. Een belasting op bedrijven zou immers hun competitiviteit kunnen aantasten…

‘Stress tests’

Stress test is een technische term die niet onmiddellijk een alarm doet afgaan. Bij de bankencrisis (vanaf 2008) werd veel gesproken over stress tests, die moesten nagaan of banken bestand waren tegen een crisis in de financiële sector. Stress tests voor de competitiviteit moeten aan het licht brengen of Europese wetgeving geen belemmering vormt voor het concurrentievermogen van Europese ondernemingen. Dat kwam heel duidelijk naar voren in de Antwerp Declaration, waarvan het eerste punt oproept om van het concurrentievermogen de strategische prioriteit te maken. Zelfs het EU-jargon werd er de pap in de mond gegeven, want de chemiebazen vroegen “een omnibusvoorstel om corrigerende maatregelen te nemen voor alle relevante bestaande EU-verordeningen”. Punt 9 van de Declaration vraagt dat er een competitiviteitsstresstest wordt uitgevoerd voor elk nieuw wetgevend initiatief. Hoe goed de bedrijfslobbys op de hoogte zijn van het EU-raderwerk blijkt ook uit het feit dat ze expliciet vragen om een versterking van de Regulatory Scrutiny Board. Dit is een haast totaal onbekend orgaan van een handvol onverkozen figuren die elk wetsvoorstel van de Commissie testen op ‘kwaliteit’, maar in feite een geïnstitutionaliseerde bedrijfslobby vormen die de Europese wetgeving filtert nog voor ze naar buiten komt.

‘Vereenvoudiging’ staat voor deregulering

De Commissie weert zich als een duivel in een wijwatervat om te weerleggen dat haar voorgenomen ‘vereenvoudiging’ zou neerkomen op deregulering. Voor Commissaris Dombrovskis, die instaat voor de ‘simplificatie’, is er geen sprake van deregulering of van het verminderen van ‘onze hoge standaards’. Nochtans stelt de Commissie in haar “Competitivity Compass” dat “vereenvoudiging moet gebaseerd zijn op een regelgevingssysteem dat steunt op vertrouwen en stimulansen in plaats van getailleerde controle.” Vertrouwen…, alsof de overheid burgers niet gedetailleerd zou controleren of ze hun belasting betaald hebben, maar rekent op hun goede wil … Het vertrouwen in de banksector of de autosector (Dieselgate) heeft voldoende bewezen dat regelgeving niet kan steunen op vertrouwen en stimulansen, maar in strikte wetten moet gegoten worden waarvan de handhaving ernstig gecontroleerd wordt.

Omnibussen

De eerste ‘omnibus’ waar de Commissie mee uitpakte in februari 2025 ging over wetgeving die nog geen jaar daarvoor was goedgekeurd en bedrijven en hun toeleveringsketens ietwat meer voor hun verantwoordelijkheid stelde bij schendingen van mensenrechten en aantasting van het milieu (zie hier).  Maar tegenkanting vanwege bedrijfslobbys en een aantal lidstaten leidde dus tot de eerste omnibus die van die voorzichtige wetgeving weinig overlaat. Slechts directe bedrijfspartners, en niet de toeleveringsbedrijven, worden er in betrokken, verplichte klimaattransitieplannen worden geschrapt, lidstaten kunnen geen verdergaande preventiemaatregelen instellen dan die op het EU-niveau, de rol die mensenrechten- of consumentenorganisaties kunnen spelen wordt beperkt.

Ondertussen zitten we al aan omnibus 4, en verschillende andere zijn in de maak. Omnibus 3 weert het beetje milieu-en klimaatwetgeving dat geïntroduceerd was in de gemeenschappelijke landbouwpolitiek. Omnibus 4 wil bedrijven met 250 à 750 werknemers en een omzet tot 150 miljoen euro vrijstellen van een reeks verplichtingen (o.a. i.v.m. gefluoreerde broeikasgassen, privacywetgeving GDPR, bepaalde financiële wetgeving).

Er komt natuurlijk ook een defensie-omnibus, waarvoor de wapenindustrie reeds geconsulteerd werd, een klimaat-omnibus, een hernieuwbare energie-omnibus, etc.

Implementatie-dialogen, ‘reality checks’

Von der Leyens Commissie is van plan regelmatig overleg te organiseren met de stakeholders, dit wil zeggen de belanghebbenden bij de dereguleringsagenda, en dat zijn natuurlijk de bedrijfslobbys. Die zullen minstens twee keer per jaar de mogelijkheid hebben om hun ervaringen en suggesties te laten horen op ‘implementatie-dialogen’, zodat plannen kunnen bijgestuurd worden. De ervaring leert dat op dergelijke bijeenkomsten vakbonden of milieuorganisaties, indien al uitgenodigd,  eerder als zaalversiering dienst doen en moeten bewijzen dat de Commissie ‘onpartijdig’ is. Het onderzoek van Corporate Europe Observatory vermeldt momenteel 21 van dergelijke geplande ontmoetingen. Een tweede type bijeenkomsten, reality checks genoemd, zou nog concreter van aard zijn dan de implementatie-dialogen.

Voor de werkende klasse ligt nog een ander Commissiebroedsel op de loer. Onder het mom dat de uiteenlopende arbeidswetgeving in de verschillende lidstaten een obstakel is voor de eengemaakte markt, en het voor bedrijven moeilijker maakt zich over de landsgrenzen uit te breiden, zou een “28^e regime” kunnen ingevoerd worden, d.w.z. een eengemaakt EU-arbeidswetgevingspakket dat zich niets moet aantrekken van nationaal geldende cao’s, werkvoorwaarden, enzovoort. Men zou zeer naïef moeten zijn om te denken dat het een ‘equalisatie naar boven’ zou inhouden. Momenteel wordt dit 28^e regime gepropageerd voor ‘innoverende’ bedrijven zoals start-up’s [1] maar de logische stap zou een veralgemening kunnen zijn die de ‘ballast’ van vakbondsbemoeienis, cao’s e.d. gradueel tot verleden tijd maakt.

[1] Zie pag. 7 van een Commissiedocument.