door Herman Michiel
5 september 2025

Gisteren vergaderde in Parijs de “coalition of the willing”, een groep van een dertigtal vooral Europese landen die bereid zijn Oekraïne volop te blijven steunen. De coalitie met vaag omlijnde contouren gaat niet uit van de Europese Unie, die niet eensgezind is over de kwestie, maar is een initiatief van de Franse president Macron en de Britse premier Starmer. De vergadering van gisteren verliep grotendeels online,  maar de Oekraïense president Zelensky was in persoon aanwezig op het Elysée. Het belangrijkste thema was het bieden van veiligheidsgaranties aan Oekraïne eenmaal er een staakt-het-vuren met Rusland is tot stand gekomen, al zijn daar nog geen indicaties voor.

Macron en Starmer zien die garanties niet alleen in blijvende wapenleveringen en verdere financiële ondersteuning van Oekraïne, maar ook in de aanwezigheid van troepen terplaatse van Kiev’s bondgenoten. En aangezien een staakt-het-vuren nog geen vredesakkoord is, zou zoiets betekenen dat de vredesonderhandelingen tussen Zelensky en Poetin verlopen terwijl er NATO troepen in Oekraïne gestationeerd zijn. Het eerste probleem hierbij is dat precies de steeds nauwere omsluiting van Rusland door de NATO de achtergrond vormt van het uitbreken van de oorlog. Officieel zijn er momenteel geen NATO troepen in Oekraïne, het Macron-Starmerplan zou veiligheidsgaranties moeten bieden door die er naartoe te brengen… Dit lijkt meer op een escalatieplan dan een stap in de richting van vrede. Het Russische leger zou al op instorten moeten staan opdat het Kremlin daarmee akkoord zou gaan. Het Kremlin zei al dat dergelijke troepen een legitiem oorlogsdoel zouden uitmaken.

Maar misschien is het bedoeld als een stap in de richting van gewapende vrede? Een dergelijke visie lijkt beter te passen in het ideeëngoed van de meeste Europese leiders, voor wie Poetin alleen de taal van de wapens kent en alleen door een militaire overmacht kan tot staan gebracht worden. Het probleem is dan: waar zullen Macron en Starmer die militaire overmacht gaan zoeken? Commissievoorzitter von der Leyen zei in een interview met de Financial Times dat er in de Europese hoofdsteden “vrij precieze plannen” bestaan voor het sturen van troepen naar Oekraïne, maar dat is een zoveelste vertoning van haar grootspraak en eigengereid optreden. De Duitse minister van defensie Pistorius reageerde onmiddellijk en wees vdL erop dat de Europese Unie geen bevoegdheid heeft om troepen te sturen, en dat dit alleen kan beslist worden in de lidstaten. Von der Leyen moest het trouwens zelf ervaren bij haar recente rondreis in de “frontlijnstaten” (een terminologie die vdL graag hanteert); Polen, één van de trouwste bondgenoten van Zelensky en beschikkend over het grootste leger in de EU, is niet van plan troepen naar het buurland te sturen. Italië en Roemenië evenmin, en zelfs de Britten blijven vaag “om Poetin niet wijzer te maken”. Als de coalitie 20.000 man zou bijeengaren zou dit al een succes zijn, maar wat zouden zij uitrichten in Oekraïne? Het is ook onduidelijk welke bijdrage de Verenigde Staten zouden leveren; met Trump was er een telefoongesprek tijdens de bijeenkomst in Parijs, maar zelfs als daar trumpiaanse toezeggingen zouden gedaan zijn kent men er de houdbaarheidsdatum niet van.

Het is trouwens ook onduidelijk wat de houdbaarheidsdatum is van Macron en Starmer zelf. Het is nogal waarschijnlijk dat de Franse eerste minister Bayrou de vertrouwensstemming over zijn zware bezuinigingen op 8 september niet overleeft; de impopulaire Macron kan dan voor de derde keer in een jaar een eerste minister zoeken. Voor Starmer is er evenmin veel sympathie, zelfs binnen zijn eigen Labour wordt hij gewantrouwd. Kunnen zulke leiders lang doorgaan met een binnenlands antisociaal beleid maar ondertussen dure militaire operaties in het buitenland doordrukken?