door Herman Michiel
4 december 2025

Weinigen zullen me verdenken van politieke sympathie voor premier De Wever, zijn N-VA, zijn regering en zijn asociaal beleid. Maar hij heeft 100% gelijk wat betreft zijn weigering om België te laten meesleuren in een risicovol financieel avontuur dat de Europese instellingen en een hoop andere lidstaten, met het Duitsland van Merz op kop, hem willen opdringen.

Zoals men weet gaat het over het gebruik van zo’n 140 miljard euro van de tegoeden van de Russische centrale bank die beheerd worden door het Belgische bedrijf Euroclear, en door de Europese sancties tegen het oorlogvoerende Rusland ‘bevroren’ werden. Met dit geld zou een zogezegd ‘herstelfonds voor Oekraïne’ gespijsd worden, dat in schijven aan Kiev zou uitbetaald worden in de komende twee jaar. Op die manier hopen de Europese leiders hun belofte aan de Oekraïense president Zelensky na te komen om hem te blijven steunen, ook nu de Verenigde Staten dat niet langer doen. Maar de Unie zelf kan/wil die middelen niet ter beschikking stellen [1], en de lidstaten weten nu al niet hoe hun staatskas te financieren binnen het kader van de begrotingsregels van de EU en hun geplande miljardenuitgaven voor defensie binnen het kader van de zogezegde NATO-verplichtingen.

Herstelfonds of oorlogsfonds?

Wat is er dan logischer dan het geld van de Russische aanvaller zelf te gebruiken om de enorme opgelopen schade bij de aangevallene te financieren? Zelfs tegen wie opwerpt dat de EU zich nooit bekommerd heeft voor herstelbetalingen door Israël aan de Palestijnen of Libanon, van de USA aan Afghanistan [2], Irak, Syrië of Libië, zou men kunnen zeggen: dat is dan minstens één keer dat rechtvaardigheid is geschied. Maar hier toont de Europese Unie een tweede keer haar hypocriete gezicht: ze spreekt van ’herstelfonds’, maar in feite zijn daarmee oorlogskredieten bedoeld. Het is dezelfde hypocrisie waarmee de EU de kas voor wapenaankopen de ‘Vredesfaciliteit’ noemde. Het geld van het ‘herstelfonds’ moet Zelensky toelaten de oorlog verder te zetten. Zelensky zelf beweerde herhaaldelijk dat hij nog twee à drie jaar oorlogskredieten zal nodig hebben.

Het wordt De Wever kwalijk genomen, het werd in veel commentaren zelfs onbegrijpelijk genoemd, dat hij een negatief verband legde tussen het ‘herstelfonds’ en de slaagkansen voor vrede in Oekraïne. Als hij daarmee hetzelfde bedoelde als wat ik daarnet schetste is het een verholen verwijzing naar de EU-hypocrisie. Men moet het in dat geval betreuren dat een rechtse leider als De Wever zegt wat ‘progressieven’ in het sociaaldemocratische en groene kamp proberen te verdoezelen: het gaat niet om een herstelfonds maar om een oorlogsfonds. Zo uitzonderlijk is de situatie nu ook niet, het was toch ook de rechtse Franse buitenlandminister de Villepin die in 2003 de steun hekelde van de ‘progressieve’ leugenaar Tony Blair aan de USA-oorlog tegen Irak?

De Wever, vriendje van Poetin?

Wie zich niet onmiddellijk neerlegt bij de EU-houding tegenover Rusland wordt al vlug versleten voor een ‘vriend van Poetin’. We geven straks een voorbeeld van hoe sommige media hiertoe hun steentje bijdragen. Maar in het geval van De Wever is zulke bewering totaal uit de lucht gegrepen. De Belgische premier is helemaal niet gekant tegen het gebruik van de Russische tegoeden bij Euroclear, maar hij wil waterdichte garanties dat de risico’s die daaraan verbonden zijn niet door België alleen, maar door de hele EU gedragen worden. Tot nog toe heeft hij die garanties niet gekregen, en zijn de ‘oplossingen’ die de Europese leiders voorstellen onbetrouwbaar gebleken.

De Europese Commissie geeft hierbij blijk van een grote lichtzinnigheid. De plannen met de Euroclear-tegoeden, vaak het ‘plan Merz’ genoemd, werden al publiek als oplossing gelanceerd zonder dat de Belgische regering noch de directie van Euroclear geraadpleegd werden. Valérie Urbain, de CEO van dit bedrijf met 6000 werknemers, moest de plannen ontdekken in de Financial Times! Wanneer bleek dat de Belgische regering niet zomaar in dit EU-scenario stapte bleef de Commissie onverstoord haar plannen uitwerken, en dat doet ze vandaag ook nog. In een recente versie ervan moest de Europese Centrale Bank (ECB) de ultieme financiële waarborg bieden voor de operatie. Welnu, de ECB verklaarde dat ze dit niet kon doen omdat het door de Europese verdragen verboden is …

De Wevers verzet interpreteren als steun aan Poetin gaat in tegen alles waar hij, zijn partij (N-VA) en de Europese politieke fractie waartoe deze behoort, de Europese Conservatieven en Reformisten (ECR) voor staan. Trouw aan de NATO, akkoord met de enorme verhoging van de militaire budgetten om voorbereid te zijn op een Russische aanval, niets wijst erop dat De Wever de “Brusselse Orban” zou zijn.

Toch vond een redacteur van Euractiv, een belangrijk (en doorgaans interessant) nieuwsplatform over Europese politiek, een middel om de zielsverwantschap tussen De Wever en Poetin te bewijzen! In een bericht (2 december) leest men: “De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken David van Weel zei vorige week dat hij De Wever niet wilde steunen – een klap die wel eens diep zou kunnen snijden voor de Vlaamse nationalist, die droomt van sterkere banden met Nederland en Luxemburg. Het uiteenvallen van de Lage Landen was “de grootste ramp die ons ooit is overkomen”, zei De Wever eerder dit jaar, in bewoordingen die vreemd genoeg doen denken aan wat Vladimir Poetin in 2005 zei over het uiteenvallen van de Sovjet-Unie.” De auteur verdient de Europese prijs van de spitsvondigheid!

Risico’s

Welke risico’s loopt de Belgische staat, en uiteindelijk de Belgische belastingbetaler, door de operatie met de bevroren Russische tegoeden in de ‘kluizen’ [3] van Euroclear te laten doorgaan? Dat hangt af van de precieze formule die gebruikt zou worden, maar of het Russisch geld zelf wordt uitgeleend, of als onderpand dient voor leningen aangegaan door Europese lidstaten of de Europese Unie, men zal moeilijk kunnen beweren, zoals de Commissie doet, dat het niet gaat om ‘confiscatie’. De argumentatie van de Commissie is dat alle Russische tegoeden zullen teruggegeven worden van zodra Rusland de schade die het berokkende in Oekraïne heeft terugbetaald, zodat Oekraïne de toegestane Europese leningen kan terugbetalen. De kans daarop is feitelijk onbestaande, niet alleen omdat dit een onwaarschijnlijke totale militaire nederlaag van Rusland veronderstelt (wat alleen kan door openlijke NATO-deelname), maar ook omdat geen enkel land dat een aanvalsoorlog voerde dit ooit heeft gedaan: Duitsland en Japan niet voor de verwoestingen in de Tweede Wereldoorlog, de Verenigde Staten niet in Vietnam en zijn vele andere aanvalsoorlogen, Israël zal het niet doen enz. Het confiscatieargument is dus zeker niet weggenomen. In dat geval zou België, onder wiens jurisdictie Clearstream valt, gemakkelijk door Rusland kunnen beschuldigd worden van een zware inbreuk op het internationaal recht en zowel restitutie als schadevergoeding eisen voor de geëigende rechtbanken.

Nog iets pittiger is het feit dat onder de Russische tegoeden ook deposito’s zitten van Europese bedrijven, waaronder Belgische, die in Rusland actief zijn. Hun eigendommen zouden door Rusland op een legale manier kunnen in beslag genomen worden wegens de Belgische betrokkenheid.

Een andere klip is het sanctieregime tegen Rusland zelf. Het vasthouden van de Russische tegoeden is onderdeel van dit sanctieregime. Als de sancties wegvallen, moet het geld onmiddellijk vrijgegeven worden [4]. Welnu, het sanctieregime moet zesmaandelijks unaniem door alle Europese lidstaten goedgekeurd worden. De instemming van Hongarije en Slovakije is daarbij niet gegarandeerd. Als “oplossing” zegt von der Leyen nu dat die unanimiteit kan omzeild worden en vervangen door een gekwalificeerde meerderheid door beroep te doen op artikel 122 van het Europees verdrag. Daar is sprake van een economische noodsituatie, maar of men naar zulke twijfelachtige maatregel zal grijpen is verre van zeker. Het zou maar al te duidelijk maken dat deze Unie er niet voor terugschrikt een bona fide lidstaat met juridische spitsvondigheden de loef af te steken.

Er is ook nog een risico dat niet alleen België, maar alle lidstaten zou treffen. Een Europese inbreuk op het internationaal handelsrecht zou door de financiële markten argwanend bekeken worden, wat tot een algemene renteverhoging voor in Europa afgesloten leningen zou kunnen leiden. Het argument wordt vooral gebruikt door Euroclear, maar van financiële markten hebben ze wel enige kennis.

Uitkijken naar 18 december

Op al deze bezwaren meent von der Leyen gisteren (3 december) sluitende antwoorden te hebben gegeven zodat er geen reden meer zou zijn voor een Belgisch ‘neen’ op de top van 18 december. Voorlopig blijft de Belgische regering daar niet van onder de indruk. De Commissie heeft ook een ‘Plan B’, dat  bestaat in het afsluiten van Europese leningen. Deze optie wordt door België gesteund als alternatief voor de Clearstream-operatie, maar het is onwaarschijnlijk dat Duitsland en andere tegenstanders van de ‘schuldenunie’ daar hun zegen zouden aan geven. Het ‘Plan B’ lijkt wel bedoeld om aan te tonen dat de confiscatie van de Russische tegoeden de enige goede ‘oplossing’ is …

[1] Het hele EU-budget voor 2026 bedraagt slechts een goede 190 miljard €. Een mogelijkheid zou zijn dat de EU leningen aangaat op de financiële markten, zoals ze deed voor het COVID-herstelfonds van 724 miljard €. Maar weinig lidstaten zijn van plan dat een tweede keer te laten gebeuren.

[2] De Verenigde Staten hebben Afghanistan niet alleen geen schadevergoeding betaald, maar hebben nooit de 7 miljard $ teruggegeven die ze hadden in beslag genomen.

[3] In feite zijn deze tegoeden ‘gedematerialiseerd’: er is geen cash of goud, de ‘kluizen’ van Euroclear zijn in feite computerbestanden die de eigendomsrechten over obligaties, effecten, deposito’s etc. bevestigen zodat er transacties mee kunnen uitgevoerd worden. Euroclear beheert op die manier een totale waarde van 42.500 miljard euro, tweeënhalf keer het BBP van de EU.

[4] Het was voor zulk geval dat er (tevergeefs) op de Europese Centrale Bank werd gerekend. Zelfs als de lidstaten garanties zouden geven dat ze solidair zullen instaan voor de terugbetaling van de Russische tegoeden kunnen ze dat niet van de ene dag op de andere. Ze moeten daartoe waarschijnlijk zelf leningen aangaan. De ECB zou in dit geval  kunnen voorschieten, maar hoe absurd ook, aangezien het staten betreft is dit door het EU-verdrag verboden. De ECB kan enkel lenen aan banken die het dan kunnen uitlenen aan staten…